Prof. Dr. Rüveyde Akbay'a 'uluslarası' onur

Dünya genelinde kanatlı bilimine ve sektörüne önemli katkılar sağlayan Bilim insanlarına verilen, “Uluslararası Kanatlı Bilimi Şeref Kürsüsü” üyeliğine bu yıl Prof. Dr. Rüveyde Akbay seçildi. Yarım asrı aşan akademik kariyeri boyunca kanatlı yetiştiriciliği alanında çalışan Akbay, Türkiye’de yerli etçi ve yumurtacı Tavuk hatlarının geliştirilmesine yönelik genetik ıslah çalışmalarına öncülük ederek sektörün bilimsel altyapısının gelişmesine katkı sağladı.

Bilimsel çalışmalar ve genetik alanda yıllar içinde yapılan yatırımlarla büyüyen Türkiye tavukçuluk sektörü ise bugün tavuk eti üretiminde dünyada 9’uncu, yumurta üretiminde 10’uncu sırada yer alıyor.

Türkiye’de özellikle 1980’li ve 1990’lı yıllardan itibaren hızlı bir gelişim gösteren tavukçuluk sektörü, bugün Dünya üretiminde üst sıralarda yer alıyor. Türkiye’nin tavuk eti üretiminde dünyada 9’uncu, yumurta üretiminde ise 10’uncu sıraya yükselmesinde üretim kapasitesindeki artışın yanı sıra geçmişten bugüne genetik alanında yapılan yatırımlar, ıslah çalışmaları ve entegre üretim yapısının gelişmesi belirleyici oldu.

Sektörün gelişim sürecinde bilimsel araştırmaların üretime aktarılması da önemli bir yer tuttu. Etçi ve yumurtacı hatların geliştirilmesine yönelik çalışmalar, genetik materyalin üretime kazandırılması ve özel sektörün bilimsel çalışmaların sonuçlarından yararlanması, Türkiye’de modern tavukçuluğun gelişimini destekledi. Entegre firmaların güçlenmesiyle birlikte üretim yapısı çeşitlenirken bütün tavuktan parça ve işlenmiş ürünlere uzanan geniş bir ürün yelpazesi oluştu.

Bir asrı aşan uluslararası bilimsel birikim

Türkiye’deki bu dönüşüm, kanatlı biliminin dünyada kurumsallaşmasına paralel bir gelişim gösterdi. Dünya Kanatlı Bilim Derneği’nin (World’s Poultry Science Association-WPSA) temelleri, 18 Temmuz 1912’de kurulan International Association of Poultry Instructors’a dayanıyor. İngiltere ve ABD’nin öncülüğünde gerçekleştirilen ilk toplantıya 14 ülkeden 19 temsilci katıldı. Dernek, kanatlı üretimi ve biliminde yaşanan değişime paralel olarak zaman içinde uluslararası bir bilim ağına dönüştü.

Bilimsel bilginin yaygınlaştırılmasını temel amaçlarından biri olarak benimseyen kuruluş, 1928’de kendi bilimsel yayınını çıkarmaya başladı. İlk olarak International Review of Poultry Science adıyla yayımlanan dergi, İkinci Dünya Savaşı sonrasında 1945 yılında World’s Poultry Science Journal adıyla yeniden yayın hayatına girdi. WPSA’nın ülke yapılanmaları ise 1946’da İngiltere’de kurulan ilk şubeyle başladı ve ilerleyen yıllarda dünyanın farklı ülkelerine yayıldı.

Türkiye’nin bu uluslararası bilim ağına kurumsal olarak katılmasında ise Prof. Dr. Rüveyde Akbay önemli rol oynadı. Akbay, 1973 yılında WPSA Türkiye Şubesi’ni kurdu ve kuruluşundan itibaren başkanlığını yürüttü. Türkiye’nin dünya kanatlı bilimiyle ilişkilerinin gelişmesine öncülük eden Akbay, 2004 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen 22. Dünya Kanatlı Kongresi’nin başkanlığını yaptı; aynı yıl WPSA Dünya Başkanı seçilerek bu görevi 2008 yılına kadar sürdürdü.

Genetik ıslah çalışmaları sektörün gelişimine yön verdi

Türkiye tavukçuluğunun bugünkü üretim gücüne ulaşmasında genetik ıslah, sektörün gelişimini hızlandıran başlıca alanlardan biri oldu. Tavukların genetik ıslaha hızlı yanıt verebilmesi, bilimsel çalışmaların üretim performansına görece kısa sürede yansımasına olanak sağlıyor. Günümüzde elde edilen genotiplerde etlik piliçlerin 1,5 kilogram yemle 1 kilogram canlı ağırlık kazanabilmesi, bir damızlık tavuktan yılda 150-160 etlik piliç elde edilebilmesi, genetik gelişmenin üretim verimliliğine etkisini ortaya koyuyor.

Prof. Dr. Rüveyde Akbay’ın çalışmaları da Türkiye’nin bu alandaki bilimsel altyapısının gelişmesine önemli katkı sağladı. Ankara Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü’nde uzun yıllar başdanışman olarak görev yapan Akbay, yerli yumurtacı ve etçi tavuk hatlarının geliştirilmesine yönelik genetik ıslah çalışmalarına öncülük etti. Geliştirilen yerli hatlardan birine “Akbay” adının verilmesi de bu çalışmaların sektörde bıraktığı kalıcı izin göstergelerinden biri oldu. Akbay, bilimsel çalışmalarını eğitim ve akademik yayınlarla sınırlı tutmayarak bakanlık projeleri, uluslararası kalkınma çalışmaları ve tarım politikaları alanlarına da taşıdı.

Türk kanatlı bilimine uluslararası onur

Yarım asrı aşan akademik yaşamı boyunca kanatlı yetiştiriciliği ve bilimi alanında çalışan Prof. Dr. Rüveyde Akbay’ın bu birikimi, 2026 yılında uluslararası ölçekte önemli bir ödülle karşılık buldu. Akbay, kanatlı bilimine ve dünya kanatlı sektörüne katkıları nedeniyle “Uluslararası Kanatlı Bilimi Şeref Kürsüsü” üyeliğine seçildi. Ödül, 13-17 Temmuz 2026 tarihlerinde Kanada’nın Toronto kentinde gerçekleştirilen 27. Dünya Kanatlı Kongresi’nin açılış töreninde takdim edildi.

Her Dünya Kanatlı Kongresi’nde en fazla beş bilim insanının kabul edildiği International Poultry Hall of Fame, dünya genelinde kanatlı bilimine ve sektörüne uluslararası ölçekte önemli katkılar sağlayan bilim insanlarını onurlandırıyor. Prof. Dr. Akbay’ın bu seçkin topluluğa dahil edilmesi, bireysel bir bilimsel başarının yanı sıra Türkiye’de onlarca yıldır oluşturulan kanatlı bilimi birikiminin ve bu birikimin sektörün gelişimine sağladığı katkının uluslararası ölçekte görünürlük kazanması açısından da önem taşıyor.